Klinik Araştırma (Clinical Investigation): Ne Zaman Kaçınılmazdır?
Önceki bölümde (Bölüm 5), Klinik Değerlendirme Raporu’nun (CER) cihazın güvenliğini ve performansını kanıtlamak için gerekli olan klinik verilerin sistematik bir analizi olduğunu belirtmiştik. CER için gerekli klinik veriler üç ana kaynaktan elde edilir: literatür, klinik deneyim ve klinik araştırmalar (Clinical Investigations).
MDR, üreticilerin öncelikle mevcut verileri (literatür ve eşdeğer cihaz verileri) kullanmasını teşvik etse de, bazı durumlarda kendi cihazları üzerinde yeni klinik veriler toplamak zorunludur. Bu, MDR’ın getirdiği en büyük zorluklardan ve maliyet artışlarından biridir.
Klinik Araştırmanın Zorunlu Olduğu Kritik Durumlar
MDR, bir cihazın CE işaretini alabilmesi için klinik araştırmanın zorunlu olduğu durumları net bir şekilde belirler:
Durum | Açıklama | Regülatif Etki |
Yüksek Riskli Cihazlar (Sınıf III) | Özellikle implantlar ve vücutla doğrudan temas eden yüksek riskli cihazlar için, mevcut literatür veya eşdeğer cihaz verileri yetersiz kaldığında. | Üreticinin kendi cihazı üzerinde yeni klinik veri toplama yükümlülüğü. |
Yenilikçi Cihazlar | Cihazın teknolojisi, kullanım amacı veya etki mekanizması mevcut piyasadaki cihazlardan önemli ölçüde farklıysa. | Eşdeğerlik iddiası kurulamadığı için, cihazın güvenliği ve performansı ancak yeni bir CI ile kanıtlanabilir. |
Eşdeğerlik İddiasının Yetersizliği | Üretici, kendi cihazının eşdeğer bir cihazla aynı klinik performansa sahip olduğunu kanıtlayamazsa veya eşdeğer cihazın teknik dokümantasyonuna tam erişimi yoksa. | MDR, eşdeğerlik kanıtını MDD’ye göre çok daha zorlaştırmıştır. |
Kritik Değişiklikler | Cihazın tasarımında veya kullanım amacında güvenliği veya performansı etkileyebilecek önemli değişiklikler yapıldığında. | Değişikliğin klinik etkisini doğrulamak için yeni bir CI gerekebilir. |
Şekil 1. Klinik Araştırma Zorunluluğu Karar Ağacı (Flowchart)
Klinik Araştırma Süreçleri: Adım Adım Yol Haritası
Klinik araştırmalar, MDR’ın Ek XV’inde belirtilen katı kurallara ve İyi Klinik Uygulamalar (GCP) prensiplerine uygun olarak yürütülmelidir. Süreç, ilaç çalışmalarına benzer şekilde titiz bir planlama ve onay aşaması gerektirir.
- Klinik Araştırma Planı (Clinical Investigation Plan – CIP) Hazırlığı
CIP, araştırmanın amacını, bilimsel gerekçesini, metodolojisini, hasta seçim kriterlerini, izleme planını ve istatistiksel analiz yöntemlerini detaylandıran temel belgedir. CIP, araştırmanın etik ve bilimsel bütünlüğünü sağlar.
- Regülatif ve Etik Onay Başvuruları
CIP hazırlandıktan sonra, araştırmanın yürütüleceği ülkenin yetkili otoritesine (Türkiye’de TİTCK) ve yerel Etik Kurul’a başvuru yapılır. Bu onaylar, araştırmanın başlaması için yasal ön koşuldur.
- Araştırmanın Yürütülmesi (GCP Uygulaması)
Araştırma, onaylanan CIP’ye ve uluslararası kabul görmüş GCP standartlarına uygun olarak yürütülür. Bu aşama, hasta gönüllülüğünün sağlanması, veri toplama, izleme (monitoring) ve güvenliğin takibini içerir.
- Veri Yönetimi ve Analiz
Toplanan tüm veriler, güvenilir ve izlenebilir bir şekilde yönetilir. İstatistiksel analizler, cihazın amaçlanan klinik faydayı sağladığını bilimsel olarak kanıtlamalıdır.
- Klinik Araştırma Raporu (Clinical Investigation Report – CIR)
Araştırma tamamlandıktan sonra, tüm bulguları, sonuçları ve olası olumsuz olayları içeren CIR hazırlanır. Bu rapor, CER’in en önemli ve en güvenilir veri kaynağı olarak Teknik Dokümantasyona dahil edilir.
Şekil 2. Klinik Araştırma Süreç Adımları (Timeline/Process Diagram)
MPH CTC’nin Klinik Araştırmadaki Rolü: Hız ve Uyum
Tıbbi cihaz klinik araştırmaları, ilaç çalışmalarına göre farklı dinamiklere sahiptir ve özel uzmanlık gerektirir. MPH CTC olarak, üreticilere bu süreçte kritik destek sağlıyoruz:
- Stratejik Planlama: CIP’nin, MDR gerekliliklerini ve cihazın özel klinik hedeflerini karşılayacak şekilde tasarlanması.
- GCP Uyumu: Araştırmanın uluslararası İyi Klinik Uygulamalar standartlarına uygun olarak yürütülmesi,
Bu sayede, üreticiler zorunlu klinik araştırmaları en kısa sürede ve en yüksek veri kalitesiyle tamamlayarak CE işaretine giden yolda önemli bir engeli aşmış olurlar.
Referanslar
[1] Regulation (EU) 2017/745 of the European Parliament and of the Council of 5 April 2017 on medical devices, Annex XV.
[2] MDCG 2020-10 Guidance on safety reporting in clinical investigations.European Commission.
[3] ISO 14155:2020 Clinical investigation of medical devices for human subjects — Good clinical practice.